Βιβλιοπαρουσιάσεις

Με χίλια μάτια θα σε δω, με χίλια στόματα θα σε καταβροχθίσω (Larry Cool)

«…..παραμονή Χριστουγέννων 2015.» Έτσι ξεκινάει το μυθιστόρημα του Larry Cool που κυκλοφόρησε τον Ιούλιο του 2018 και, σύμφωνα με την περιγραφή στο οπισθόφυλλο, τοποθετείται στο «όχι πολύ μακρινό μέλλον.» Μπερδεύτηκες; Ναι, κι εγώ λίγο. Μα χαλάρωσε, θα ξεμπερδευτούμε.

Ας μείνουμε λίγο ακόμα στην περιγραφή για να δώσουμε το γενικότερο context της πραγματικότητας που εξελίσσεται στο βιβλίο. Στην πραγματικότητα αυτή λοιπόν, ο πληθυσμός της γης, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και των πολλών, καταστροφικών πολέμων, έχει συγκεντρωθεί σε 20 μόλις mega-cities, οι οποίες φιλοξενούν εκατοντάδες εκατομμύρια κατοίκους η κάθε μία. Βρισκόμαστε στο Λονδίνο, την οικονομική μητρόπολη του πλανήτη, το οποίο έχει χωριστεί σε δυο μέρη, νότια και βόρεια του ποταμού Τάμεση. Το βόρειο κομμάτι κυριαρχείται από μια χούφτα ολιγαρχών του παγκόσμιου πλούτου. Στο νότιο κομμάτι επικρατεί η φτώχεια, η εξαθλίωση, η βία και η τρομοκρατία, με αποκορύφωμα την κατάληψη του από φανατικούς του χιπ-χοπ με αρχηγό έναν ανδρόγυνο DJ, τον Little John, και την ανακήρυξη του σε Ανεξάρτητη Τζαμαχιρία.
Ξεκινάω την ανάγνωση αφού πρώτα ρίξω μια ματιά στα περιεχόμενα, σύμφωνα με τα οποία το βιβλίο χωρίζεται σε πέντε ενότητες και η κάθε ενότητα σε τρεις με εφτά υποενότητες. Περίπου. Στην πράξη είναι ένα κατεβατό χωρίς παραγράφους και χωρίς καν κάτω τελείες – μόνο άνω τελείες κι αποσιωπητικά! – που σε κάποια σημεία κόβεται μ’ ένα κενό μεταξύ προτάσεων, κενό που συνήθως δηλώνει αλλαγή κεφαλαίου, ή και αλλαγή σκηνικού μέσα στο ίδιο κεφάλαιο. Κάθε τέτοια αλλαγή ξεκινά με τη μυστηριώδη φράση «Χώρος Είμαι,» γραμμένη με κεφαλαία αρχικά και σε πολυτονικό. Θα επιστρέψω αργότερα σ’ αυτή τη φράση γιατί είναι ζωτικής σημασίας, και για την εξέλιξη της ιστορίας και για την όλη φιλοσοφία που διέπει το μυθιστόρημα.

Τέλοσπάντων, όπως καταλαβαίνεις φίλε αναγνώστη, το βιβλίο μοιάζει μ’ ένα μεγάλο χάος, σαν το χάος που περιγράφεται να επικρατεί στο Λονδίνο. Μα μην τρομάζεις, η ιστορία κυλάει μια χαρά και δε θα χεις κανένα πρόβλημα να το συνηθίσεις μετά τις πρώτες σελίδες. (Στην τελική κι ο Χρόνης Μίσσιος κάπως έτσι δεν έγραφε; όχι ότι έχει καμία σχέση, απλά λέω.)

Στην πλοκή τώρα, κύριος πρωταγωνιστής είναι ο ταπεινός ιδιοκτήτης ενός μικρού εστιατορίου-κεμπαπτζίδικου, Soma. O Soma, μοναχικός και ήσυχος, είναι, εκτός των άλλων, και βασικός προμηθευτής φαγητού του Little John και του στενού του κύκλου. Θα βιώσει γρήγορα την απώλεια και τον πόνο, όταν σε μια βομβιστική επίθεση στο μαγαζί του θα σκοτωθεί η υπάλληλος του Pollyanna, για την οποία τρέφει ερωτικά αισθήματα. Ταυτόχρονα όμως θα γνωρίσει τη μικρούλα Laila, την οποία και θα πάρει υπό την προστασία του, θα αγαπήσει πραγματικά, και μαζί θα πορευτούν μέχρι το νέο κόσμο.
Παράλληλα εξελίσσεται η ιστορία της ανταγωνίστριας Kato, της νεαρής Γιαπωνέζας κόρης του Krampus, του τρομερού τραπεζίτη, κυρίαρχου της μητρόπολης, με τα φτερά νυχτερίδας και τη γλώσσα χαμαιλέοντα. Η Kato είναι αδίστακτη, φρικτή, ανίκανη να αγαπήσει, με μια ασίγαστη δίψα για εξουσία για την οποία θα κάνει τα πάντα, και με ένα τρομερό, παθολογικό μίσος για κάθε τι αρσενικό.

Οι δυο πρωταγωνιστές, Soma και Kato, συνδέονται μ’ έναν τρόπο υπερφυσικό, μια μεταφυσική ικανότητα που απέκτησε τυχαία ο πρώτος και του επιτρέπει να βλέπει μέσα από τα μάτια της δεύτερης, μα όχι το αντίστροφο. Αργότερα θα συνδεθούν και υλικά, μέσω ενός καθαρά σωματικού πάθους, το οποίο βέβαια δε θα κρατήσει και πολύ.
Σύντομα θα ξεσπάσει η πρώτη ένοπλη σύρραξη μεταξύ νότιας και βόρειας πλευράς, υποκινούμενη σε μεγάλο βαθμό από τον Krampus, που ως αποτέλεσμα θα έχει το θάνατο και την καταστροφή. Μόνο λίγοι θα καταφέρουν να σωθούν, περνώντας τον Τάμεση και φτάνοντας στο βόρειο κομμάτι που βρίσκεται σε αρκετά καλύτερη μοίρα. Μεταξύ τους ο Soma και η Laila, που θα βρουν καταφύγιο στο βιβλιοπωλείο του Έλληνα φίλου του Soma, του Larry.

Ο Larry, συνονόματος του συγγραφέα, είναι ίσως ο πιο ενδιαφέρων και ιδιαίτερος χαρακτήρας του μυθιστορήματος. Θα πω περισσότερα γι’ αυτόν αφού πρώτα αναφερθώ στον αφηγητή του παρόντος πονήματος.

Το λοιπόν, αφηγητής είναι ο Χώρος (με περισπωμένη όμως). Ο Χώρος μεταξύ των σωμάτων, το κενό που περικλείει τα πάντα και που μέσα του όλα του ανήκουν. Ο Χώρος που είναι και Νους και που εντός του συμβαίνουν όλα και δε συμβαίνει τίποτα, που χωρίς αυτόν σώματα δεν υπάρχουν και τίποτε δεν υπάρχει και συνάμα υπάρχουν όλα. Ο Χώρος που όποτε θέλει μετατρέπεται από κενότητα σε ον με σκέψη και με σώμα, που άλλοτε είναι τα πάντα και γράφει σε τρίτο πρόσωπο, κι άλλοτε γίνεται ο Soma, ή η Kato, ή και η Laila ακόμα, και αφηγείται πρωτοπρόσωπα. Θεωρώ ότι η επιλογή αυτή του Cool να βάλει ως αφηγητή το Χώρο λειτουργεί σε δυο επίπεδα. Το πρώτο είναι σατυρικό, είναι μια ειρωνεία στο concept του παντογνώστη αφηγητή που όλα τα ξέρει κι όλα τα βλέπει και θέση δεν παίρνει, και που τόσο χρησιμοποιείται και χρησιμοποιούταν πάντοτε στη λογοτεχνία. Το δεύτερο είναι δομικό και συμβαδίζει απόλυτα και με την πλοκή και με την κοσμοθεωρία που δημιουργείται ως αποτέλεσμα της πλοκής. Έχει να κάνει με την όλη φιλοσοφική αντίληψη των πραγμάτων από τον συγγραφέα, σύμφωνα με την οποία ο κόσμος ενοποιεί τις αντιθέσεις του μέσω μιας πολεμικής διαλεκτικής. Ο κόσμος, μ’ άλλα λόγια, γεννά, επαναδημιουργεί τον ίδιο του τον εαυτό και ταυτόχρονα τον τρώει, τον εξαφανίζει, όπως το φίδι που δαγκώνει την ουρά του μέχρι να καταπιεί ολόκληρο το κορμί του. Ο κόσμος αυτός την ίδια στιγμή υπάρχει και δεν υπάρχει, είναι και δεν είναι, και όσα γεγονότα συμβαίνουν εντός του, όπως και όσα γεγονότα συμβαίνουν στο βιβλίο, παράλληλα δε συμβαίνουν κιόλας.

Για να μην το πολυκουράσω με τα φιλοσοφικά θα ξαναπιάσω τον Larry. Ο Larry θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι σχεδόν μια μεσσιανική φιγούρα. Μπορεί να βγάζει τα προς το ζην πουλώντας παραλλαγμένα κλασσικά βιβλία (θα επανέρθω σ’ αυτό) και περιστασιακά το κορμί του σε εύπορες Λονδρέζες κυρίες, μπορεί να περνάει τη μισή του μέρα μεθυσμένος και την άλλη μισή κλασμένος, μα παρ’ όλα αυτά μοιάζει να κατέχει μια παράδοξη σοφία που δεν έχει κανένας άλλος χαρακτήρας στην ιστορία. Ο Larry είναι ο τρελός απ’ τον οποίο μαθαίνει κανείς την αλήθεια. Και μάλιστα, στο σημείο ειδικά που ο Larry παίρνει εντολή απ’ το Θεό να δημιουργήσει έναν καινούριο κόσμο, φαίνεται να ταυτίζεται με τον αφηγητή Χώρο που περικλείει τα πάντα, με τον συγγραφέα του τον Larry Cool και – γιατί όχι; – ακόμα και με το Θεό-δημιουργό του σύμπαντος. Τελικά ίσως ολόκληρος ο κόσμος του μυθιστορήματος να είναι απλά ένα αποκύημα της φαντασίας του Larry και τίποτα παραπάνω. Και αυτή η γνώση είναι που θα του δώσει τη δυνατότητα να αψηφίσει ακόμα και το θάνατο και, σαν άλλος Χώρος ή Βούδας, να πάρει όποια μορφή θέλει. Μπορεί να μεταμορφωθεί σε άστεγο, σε ψυχίατρο, ακόμα και σε ελάφι. Γνωρίζοντας την αλήθεια μπορεί να κάνει ό,τι θέλει, και τη σοφία του αυτή θα τη διοχετεύσει βοηθώντας το φίλο του το Soma να επιβιώσει στα δύσκολα, και όχι μόνο.

Το βιβλίο πάντως λειτουργεί σε πολλά επίπεδα και θα ήταν λάθος να σταθώ μόνο στο μεταφυσικό του κομμάτι, αγνοώντας έτσι το πολιτικό-κοινωνικό, το οποίο είναι εξίσου σημαντικό. Δεν είμαι σίγουρος αν πρέπει ντε και καλά να το πάρουμε ως μια τραβηγμένη αλληγορία για τη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα του καπιταλισμού και της αστικοποίησης, μα σίγουρα μπορούμε να βρούμε μπόλικα κοινά, ακόμα κι αν οι πόλεις μας δεν απειλούνται άμεσα από βομβαρδισμούς. Η φρίκη, η τερατωδία, η βαρβαρότητα, η παράνοια, η βλακεία, ο πόλεμος, η βία, η πολιτισμική παρακμή, η δίψα για θάνατο και αίμα παρουσιάζονται σαν βασικά συστατικά κάθε είδους εξουσίας, πολιτικής και οικονομικής, μα και σαν αναπόφευκτες συνέπειες της. Και, αν και πολλές φορές ο Larry Cool μοιάζει να αναγνωρίζει την αναγκαιότητα της καταστροφής που φέρει η εξουσία σαν τον αρνητικό πόλο του κόσμου, το μυθιστόρημα αυτό καταλήγει βαθιά αντιεξουσιαστικό. Ναι, είναι αναμφίβολα ένα αναρχικό μυθιστόρημα. Και στον αντίποδα της εξουσίας στέκει, ως ο θετικός πόλος, η αγάπη. Η αγάπη που μπορεί να ενσαρκώνεται και μέσω της συνουσίας (δεν είναι τυχαίο ότι στην κοινωνία αυτή το σεξ είναι σχεδόν ποινικό αδίκημα) μα ξεπερνάει κατά πολύ το απλό σωματικό πάθος. Η αγάπη που, όπως γράφει κι ο Δάντης, κινεί τον ήλιο και τα άλλα αστέρια. Κι αν ο υπότιτλος του βιβλίου το χαρακτηρίζει «μυθιστόρημα της εξουσίας,» εγώ θα το χαρακτήριζα «μυθιστόρημα της αγάπης,» που είναι η ισχυρότερη κινητήρια δύναμη του κόσμου.

Φυσικά υπάρχουν και κάποια σημεία που μπορεί να ξενίσουν λίγο τον αναγνώστη. Εμένα, πχ, με χάλασαν λίγο οι αναφορές στο χιπ-χοπ, όχι τόσο επειδή χρησιμοποιείται σαν σύμβολο της παρακμής, αλλά περισσότερο επειδή ένιωθα λες και μου μιλούσε για τη ραπ ο 50ρης μπάρμπας μου που χε ακούσει κάποτε έναν δίσκο των Ημισκουμπρίων και κάτι χιτάκια στο ραδιόφωνο. Κάποιον άλλον μπορεί να τον χαλάσει το γεγονός ότι όλοι οι πλούσιοι, με εξαίρεση λίγο την Kato, παρουσιάζονται τελείως σαν καρικατούρες. Εμένα αυτό δε με πείραξε καθόλου, γιατί νομίζω ότι ταιριάζει υπέροχα στο σύμπαν που χει χτίσει ο Larry, ένα σύμπαν φρίκης και παράνοιας, να περιγράφονται οι πλούσιοι, και κάποιοι άλλοι βέβαια χαρακτήρες, σαν στερεότυποι ρόλοι μιας commedia dell’ arte. Κολλάνε απόλυτα στο γενικότερο πλαίσιο της ιστορίας.

Να γράψω και δυο πράματα για το χρόνο του μυθιστορήματος και τις περίεργες αναφορές σε ημερομηνίες. Δεν μπόρεσα να βγάλω άκρη. Εντάξει, γενικά όπως και ο χώρος, έτσι και ο χρόνος ταυτόχρονα υπάρχει και δεν υπάρχει. Σε κάποια στιγμή ο αφηγητής ξεκαθαρίζει εξάλλου ότι παρελθόν, παρόν και μέλλον είναι ένα και το αυτό. Το δέχομαι. Αλλά τότε γιατί πηδάει από το 2015 στο 2017 και μετά στο 2016 και πάλι στο 2015; Δε βρήκα κάποια λογική σ’ αυτό, ίσως να εξυπηρετούσε καλύτερα το σκοπό αν δεν γραφόταν καμία χρονολογία, μα μονάχα γενικόλογες αναφορές σε ένα αόριστο, κοντινό μέλλον (ή παρόν ή παρελθόν έστω). Έχω πάντως μια θεωρία, που όμως, όταν την ξαναείδα πιο προσεκτικά, κατάλαβα πως είναι και παράλογη και δεν υποστηρίζεται από κανένα στοιχείο στο βιβλίο. Μα δε γαμιέται; Αφού δε σκέφτηκα κάτι καλύτερο θα την πω. Το λοιπόν, ο Larry, όσο ακόμα λειτουργεί το βιβλιοπωλείο του, παίρνει κλασσικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, το Ρωμαίος και Ιουλιέτα πχ, και τα παραλλάσσει προσθέτοντας τους σκηνές πορνογραφίας δικής του έμπνευσης («η πορνογραφία είναι η μόνη επαναστατική πράξη σήμερα,» δηλώνει). Παρατήρησα ότι τις τρεις πρώτες φορές που αναφέρεται το έτος 2015, ακολουθεί στο ίδιο κεφάλαιο μια σκηνή σεξ (ή βιασμού, πορνογραφία είναι και τα δυο). Σκέφτηκα λοιπόν ότι μπορεί ο ίδιος ο Larry να πήρε το συγκεκριμένο βιβλίο του Larry Cool και να πρόσθεσε αυτός σε δεύτερο χρόνο τις συγκεκριμένες σκηνές σεξ, μα καθώς τις έγραφε ξεχάστηκε και έκανε λάθος στις ημερομηνίες, μπερδεύοντας το 2018 ή όποιο έτος τέλοσπάντων με το 2015. Ναι, εντάξει, το είπα ήδη, δε στέκει, αλλά αν έχεις κάποια καλύτερη ιδέα φίλε αναγνώστη να μου τη στείλεις σε email. Εμένα αυτό μου ρθε, αυτό λέω.

Σε γενικές γραμμές, ο Larry Cool καταφέρνει να μπλέξει την επιστημονική φαντασία με την πορνογραφία, τις ανατολικές θρησκείες με το χριστιανισμό, την Αποκάλυψη του Ιωάννη με το χιπ-χοπ, τη γραφειοκρατία με την τζιχάντ, το σουρεαλισμό με την αναρχία, το παράλογο με την κοινωνική κριτική, την καταστροφή με τη δημιουργία, τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο με το Β’ παγκόσμιο πόλεμο και το Γ’ και ούτω καθεξής, κι όλα αυτά με μια έντονη αίσθηση του χιούμορ, άλλοτε πιο χοντροκομμένη κι άλλοτε πιο βρετανική, μοντυ-πυθονική καλύτερα. Φτιάχνει έτσι ένα πολύ ιδιαίτερο και ευχάριστο ανάγνωσμα το οποίο, παρά την κάπως χαοτική δομή του, τσουλάει πολύ άνετα και σου μένει.